Niepodległość 1918 Udział mieszkańców gminy w walkach o wolna Polskę w latach 1914-1918
Świadomość narodowa w czasach autonomii galicyjskiej
Na przełomie XIX i XX w. budziło się poczucie świadomość narodowej wśród galicyjskich chłopów. Nie działo się to bez powodu. Było wynikiem sukcesywnie prowadzonej pracy organicznej. Działania te inicjowali księża, nauczyciele, nierzadko wtórowały im dwory. Budzeniu świadomości narodowej i społecznej wśród niższych warstw społecznych nie sprzeciwiały się władze zaborcze. Galicja od 1867 r. cieszył się autonomią. Rządzący nią od czasów Wiosny Ludów (1848 r.) stary cesarz Franciszek Józef w powszechnej opinii uchodził za władcę liberalnego, a nawet dobrotliwego (sam siebie określił w rządowej ankiecie „pierwszym urzędnikiem państwowym”). Faktycznie autonomiczne ustępstwa na rzecz Polaków w Galicji (ale i pozostałych mniejszości narodowych) były wynikiem głębokiego kryzysu, jaki przeżywało rozległe państwo Habsburgów.
Aby wszystka wieś wkoło w okopie była i wrota warowne do wsi zawarte, jak do miasta
[Ustawa 1628 r., s. 7.]
Najazdy Tatarów i przemarsze wojsk
Staropolskie czasy obfitowały w wojny nękające pograniczne ziemie. Były to wielkie zawieruchy, które jak taran przetaczały się przez ziemie ruskie: najazdy Tatarów, Wołochów, Szwedów, Siedmiogrodzian. Tereny te nękały nieustannie prywatne wojny magnatów i zajazdy, w których szlachta dochodziła swoich praw. Były też inne ,,wojenne", niebezpieczeństwa od ,,hultajów na gościńcu czyniących się żołnierzami" i tzw. kijaków, najmujących się do pędzenia wołów z Ukrainy, nie stroniących od rozboju i grabieży.
W odległości 8 km od Rzeszowa (w kierunku północno-zachodnim) leży Świlcza - okazała wieś o bogatej, kilkusetletniej historii. Dzisiejsza Świlcza ma ugruntowaną pozycję w powiecie rzeszowskim jako siedziba gminy - centrum administracyjne najbliższej okolicy. Na uwagę zasługuje ciekawe położenie geograficzne wsi. Usadowiona jest bowiem w połowie na pofałdowanym skrawku Pogórza Karpackiego, w połowie na równinie Rynny Podkarpackiej. Obie te części oddziela droga E-4, pokrywająca się z dawnym traktem handlowym z Małopolski na Ruś.
Placówka Armii Krajowej kryptonim „Świerk” Świlcza - Trzciana
Po przegranej wojnie z Niemcami we wrześniu 1939 r. i utracie niepodległości społeczeństwo polskie nie załamało się. Już od pierwszych tygodni okupacji znaczna część Polaków stawiała opór wobec nowych niemieckich „porządków” i zarządzeń (ukrywali broń, pomagali uciekającym z niewoli jeńcom wojennym itp.). Był to opór żywiołowy i niezorganizowany. Z czasem jednak działania antyniemieckie zaczynały przybierać zorganizowaną formę – tworzyły się konspiracyjne struktury podziemnego państwa: organizacje polityczne i wojskowe. Rzeszów i szeroko rozumiany teren wokół niego, zwany Rzeszowszczyzną, włączył się w ten powszechny nurt konspiracji.
